Kurumsal Wi-Fi Kanal Genişliği ve Verici Gücü Nasıl Ayarlanır?

“Wi-Fi yavaş” şikâyetiyle gidilen sahalarda sorunun büyük kısmı donanımda değil, RF profilinde çıkar: 80 MHz’e açılmış kanallar, en yüksek güce ayarlanmış radyolar, her AP’de açık bırakılmış 2,4 GHz. Bu ayarlar kurulumda “daha hızlı, daha geniş kapsama” diye seçilir ve tam tersini yapar. Aşağıda çalışan bir kurumsal kablosuz ağda kanal genişliği, kanal planı ve verici gücünün nasıl ayarlanacağını, otomatik RF yönetiminin nerede yetmediğini ve değişikliğin ölçümle nasıl doğrulanacağını anlatıyoruz.

Eş kanal girişimi ve bitişik kanal girişimi

Wi-Fi ortamı dinleyerek konuşur (CSMA/CA). Aynı kanaldaki iki AP birbirini belirli bir seviyenin üstünde duyuyorsa havayı paylaşmak zorundadır; biri iletirken diğeri bekler. Buna eş kanal girişimi (CCI) denir ve kapasiteyi doğrudan böler. İşin can sıkıcı tarafı şu: iki AP’nin birbirini “duyması” için gereken seviye, veri iletimi için gereken seviyeden çok daha düşüktür. Kendi hücrenizde bağlantı kuramayacak kadar zayıf bir komşu AP bile kanal sürenizi yer. Sinyal zayıf, etki büyük.

Bitişik kanal girişimi (ACI) frekansı kısmen çakışan kanallardan gelir ve iletimi bozan gürültü olarak görünür. 2,4 GHz’de 1 ve 3 numaralı kanalları birlikte kullanmak tipik örnektir. Akılda tutulacak ayrım: CCI kapasiteyi böler, ACI hata oranını ve yeniden iletimi artırır. Aşağıdaki ayarların neredeyse hepsi bu ikisini azaltmak içindir.

2,4 GHz’de kanal planı ve bandın kapatılması kararı

2,4 GHz’de çakışmayan 20 MHz’lik üç kanal vardır: 1, 6 ve 11. Avrupa ve Türkiye’de 1–13 kanallar kullanılabildiği için 1/5/9/13 planı da zaman zaman önerilir; ancak bu planda kanallar arası boşluk daha dardır ve özellikle eski 802.11b iletimleriyle kısmi çakışma oluşur. Kurumsal ağ tasarımında güvenli tercih 1/6/11’dir. 2,4 GHz’de 40 MHz kanal üç kanallık alanı ikiye indirir; çok AP’li ortamda kullanmayın.

Üç kanalla yoğun AP yerleşimi taşınmaz. 5 GHz kapsaması için 10–15 metre aralıklarla yerleştirilmiş AP’lerin hepsinde 2,4 GHz açık kalırsa, aynı kanalda birbirini duyan onlarca radyo oluşur. Sahada en sık gördüğümüz tablo budur. Çözüm, bandı kapsama için gereken en az radyoda açık tutmaktır:

• Her iki veya üç AP’den birinde 2,4 GHz radyosunu kapatın ya da (destekleniyorsa) izleme/WIPS moduna alın.
• Açık kalan 2,4 GHz radyolarında gücü 5 GHz’e göre birkaç dB düşük tutun; 2,4 GHz daha iyi yayılır.
• Yalnızca 2,4 GHz destekleyen cihazların (etiket yazıcı, bazı IoT ve el terminalleri) bulunduğu alanları haritada işaretleyin; kapatma kararını bu alanların dışında verin.
• Kurumsal SSID’yi yalnızca 5/6 GHz’e taşıyıp 2,4 GHz’i IoT SSID’sine bırakmak da geçerli bir seçenektir.

5 GHz’de kanal genişliği seçimi ve DFS

5 GHz’de kanal çoktur ama sınırsız değildir. ETSI kurallarının geçerli olduğu Avrupa ülkelerinde (ülke kodu ve kanal listesini Türkiye için de AP üreticisinden doğrulayın) yaygın kullanılan aralıklar şunlardır: 36–48 (DFS yok), 52–64 (DFS), 100–140 (DFS). DFS kanallarını kullanmazsanız elinizde dört adet 20 MHz kanal kalır. Hepsi bu.

Tablonun söylediği açık: DFS’siz bir ofiste 80 MHz seçerseniz bütün AP’ler aynı kanalı paylaşır. Geniş kanal tek istemcinin tepe hızını artırır; ama birbirini duyan AP sayısı kullanılabilir kanal sayısını aşıyorsa toplam kapasite düşer. Karar sırası:

1. Bir AP’nin bulunduğu noktadan, belirli bir eşiğin (ör. -85 dBm) üzerinde duyulan komşu AP sayısını ölçün.
2. Bu sayıyı seçilecek genişlikteki kanal sayısıyla karşılaştırın; komşu sayısı kanal sayısını aşıyorsa genişliği daraltın.
3. Yoğun ofis ve toplantı alanlarında 20 MHz, standart ofiste 40 MHz, az AP’li ve duvarlı yapılarda 80 MHz değerlendirin.

DFS kanallarının riskleri

DFS kanalında AP radar algıladığında kanalı terk etmek zorundadır. ETSI tarafından yayımlanan EN 301 893 standardına göre kanal kullanılmadan önce 60 saniyelik kanal dinleme (CAC) yapılır; hava radarlarının bulunduğu 5600–5650 MHz aralığında (120–128 numaralı kanallar) bu süre 10 dakikadır. Radar algılanan kanal 30 dakika kullanılamaz. Havaalanı, liman veya meteoroloji radarına yakın tesislerde sık kanal değişimi ve istemci kopmaları görülür. Bazı istemciler DFS kanallarını hiç desteklemez ya da bu kanallarda yalnızca pasif tarama yaptığı için AP’yi geç bulur.

DFS’yi körü körüne kapatmayın. Olay günlüklerinde radar algılama kayıtlarını birkaç hafta izleyin; radar olayı görülmeyen kanallar planda kalsın, sorunlu alt bantlar (çoğunlukla 120–128) dışarıda bırakılsın. Eski istemcilerin DFS desteğini kontrol etmek için Wi-Fi nesilleri ve istemci ekosistemi yazısındaki envanter adımlarını kullanabilirsiniz.

Verici gücü ve istemci gücü dengesizliği

Wi-Fi iki yönlü bir bağlantıdır. AP gücünü artırmak yalnızca AP’den istemciye giden yönü güçlendirir. Telefon, tablet ve el terminalleri genellikle AP’nin çıkabildiği üst güç seviyelerinin altında yayın yapar. Örnek hesap: AP 20 dBm, telefon 14 dBm ile yayın yapıyorsa iki yön arasında 6 dB fark vardır. İstemci AP’yi -65 dBm görüyorsa, AP istemciyi kabaca -71 dBm civarında duyar (anten kazançları ve alıcı hassasiyeti eşit varsayılarak). Kullanıcı ekranda tam çubuk görür; yukarı yönde ise düşük veri hızı ve yeniden iletim yaşar. Tam çubuk, yarım bağlantı.

Güç ayarında uyguladığımız kurallar:

• AP gücünü hedef istemcilerin en zayıfının gücüne yakın tutun; yoğun ofislerde 5 GHz için orta güç seviyeleri (ör. 11–17 dBm arası) çoğu zaman yeterlidir.
• Bitişik AP’ler arasında güç farkını büyük tutmayın; büyük fark istemcinin yanlış AP’ye yapışmasına (sticky client) yol açar.
• 2,4 GHz gücünü 5 GHz’ten düşük tutarak istemcileri 5 GHz’e yönlendirin.
• Güç değerlerini EIRP üzerinden düşünün: harici anten kazancı eklenince ETSI sınırları aşılabilir; ülke kodu doğru ayarlanmış AP bunu sınırlar ama elle ayarda dikkat gerekir.

Otomatik RF yönetimi (RRM) ne zaman yetmez?

Kurumsal platformların otomatik RF yönetimi (Cisco RRM, HPE Aruba ARM/AirMatch ve benzerleri) komşu AP ölçümlerine göre kanal ve güç atar. Çoğu ofiste iyi bir başlangıç verir. Sorun, “otomatik” etiketinin kimsenin ayarlara bakmaması anlamına gelmesidir. Şu durumlarda elle müdahale ya da sınır tanımı gerekir:

• Kat ve bina geçişleri: algoritma katlar arası sızıntıyı ölçer ama atrium, merdiven boşluğu gibi alanlarda beklenmedik kanal komşulukları oluşabilir.
• Gün içi sık kanal değişimi: her kanal değişikliği istemcileri yeniden bağlanmaya zorlar. Değişiklikleri mesai dışına alan veya hassasiyeti düşüren ayarları kullanın.
• Güç alt-üst sınırları: algoritmanın gücü en üst seviyeye çıkarmasını engellemek için RF profilinde minimum ve maksimum güç tanımlayın.
• Kanal genişliği: dinamik genişlik seçimi yoğun alanlarda gereğinden geniş kanal seçebilir; bu alanlarda sabit 20 MHz verin.
• Yabancı ağlar: komşu kiracıların AP’leri ölçüme dahil olur ama onları yönetemezsiniz. Bu durumda kendi planınızda kanal sayısını korumak daha da önemli hale gelir.

Ortama göre ayar önerileri tablosu

Aşağıdaki değerler başlangıç noktasıdır. Ölçümle doğrulanmadan kalıcı ayar sayılmaz.

En düşük veri hızlarını (2,4 GHz’de 1, 2, 5,5 ve 11 Mbit/s) kapatmak beacon ve yönetim çerçevelerinin daha kısa sürede gönderilmesini sağlar ve hücre sınırını daraltır. Bu ayar 802.11b istemcilerini dışarıda bırakır; envanterde böyle cihaz olmadığını önceden doğrulayın. Depodaki eski bir el terminali yüzünden geri alınan ayar az değildir.

Ayar sonrası ölçüm ve doğrulama

Değişikliği karşılaştırabilmek için ölçümü değişiklikten önce de alın. Öncesi yoksa sonrası da bir şey kanıtlamaz. Doğrulamada üç kaynağa bakılır: AP/kontrolcü istatistikleri, istemci tarafı ölçüm ve gerekirse yürüyerek yapılan doğrulama ölçümü.

Cisco Catalyst 9800 kontrolcüde kanal, güç ve kanal kullanımı özetini görmek için:

show ap dot11 5ghz summary
show ap dot11 24ghz summary
show ap auto-rf dot11 5ghz

Windows istemcide bağlı olunan kanal, sinyal ve alma/gönderme hızı:

netsh wlan show interfaces

Linux istemcide bağlı AP’nin sinyal seviyesi ve veri hızları:

iw dev wlan0 link

Kontrol listesi:

• Kanal kullanımı (channel utilization) yoğun saatlerde önceki duruma göre düştü mü?
• Her alanda en az bir AP hedef sinyal seviyesinde (ör. ses için -67 dBm) duyuluyor mu, aynı kanaldan ikinci güçlü AP duyulmuyor mu?
• İstemci tarafında gönderme hızı alma hızına yakın mı? Büyük fark güç dengesizliğinin işaretidir.
• Yeniden iletim (retry) oranları ve istemci kopma olayları azaldı mı?
• RRM kanal değişiklik sayısı gün içinde makul seviyede mi?

Hücreler küçüldükçe istemciler AP’ler arasında daha sık geçiş yapar; bu geçişin sorunsuz olması için 802.11k, 802.11v ve 802.11r ile roaming ayarlarını birlikte ele alın. Tasarım öncesi yapılması gereken ölçümler saha keşfi yazısının konusudur. RF ayarlarının ölçüme dayalı olarak baştan yapılması gereken ağlarda kablosuz ağ kurulumu ve optimizasyonu hizmeti kapsamında çalışılabilir.

Sık sorulan sorular

Kurumsal ağda 5 GHz için hangi kanal genişliği kullanılmalı?

Çok AP’li ofislerde başlangıç noktası 20 MHz veya 40 MHz’dir. 80 MHz yalnızca DFS kanalları kullanılabiliyorsa, AP sayısı az ve duvar zayıflatması yüksekse düşünülmelidir. Karar, kullanılabilir kanal sayısı ile birbirini duyan AP sayısı karşılaştırılarak verilir.

2,4 GHz bandını tamamen kapatmak doğru mu?

Bütün AP’lerde değil. Kapsama için gerekenden fazla 2,4 GHz radyosu eş kanal girişimi yaratır; bunların bir kısmını kapatmak veya izleme moduna almak yaygın uygulamadır. Yalnızca 2,4 GHz destekleyen cihazlar varsa bant, bu cihazların bulunduğu alanlarda açık kalmalıdır.

DFS kanallarında radar algılanınca ne olur?

AP o kanalı terk eder ve kanal belirli bir süre kullanılamaz; ETSI kurallarında bu süre 30 dakikadır. Yeni DFS kanalına geçmeden önce kanal dinleme (CAC) yapılır. Bu sırada istemciler başka bir AP’ye veya kanala geçmek zorunda kalır ve kısa kesintiler yaşanabilir.

Verici gücünü en yüksek seviyeye ayarlamak kapsamayı artırmaz mı?

AP’nin sinyali daha uzaktan duyulur, ama istemcinin AP’ye dönen sinyali aynı oranda artmaz. Sonuç; istemcinin iyi sinyal gördüğü ama bağlantının tek yönde zayıf kaldığı geniş hücreler, daha fazla eş kanal girişimi ve kötü roaming kararlarıdır.